การเก็บตัวอย่างน้ำเพื่อตรวจวัดค่าสารปนเปื้อนและโลหะหนัก. แหล่งที่มา: www.amarintv.com
ต้นตอของสารหนูมาจากไหน?
จากการตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์และข้อมูลของนักวิชาการ พบว่าสาเหตุหลักไม่ได้เกิดจากธรรมชาติเพียงอย่างเดียว แต่มาจาก การทำเหมืองแร่บริเวณต้นน้ำฝั่งประเทศเมียนมา (รัฐฉาน) ที่ขยายตัวอย่างรวดเร็วหลังสถานการณ์ความไม่สงบ ได้แก่:
- เหมืองแร่ซัลไฟด์ (เช่น เหมืองทองคำ): คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 62–73% ของสารหนูที่พบ
- เหมืองแร่หายาก (Rare Earth): คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 27–38% การเปิดหน้าดินและใช้สารเคมีสกัดแร่ทำให้สารหนูที่ฝังตัวอยู่ในชั้นหินหลุดรอดปนเปื้อนลงสู่แม่น้ำสายหลักที่ไหลเข้าสูประเทศไทย
ผลกระทบที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน
- ด้านสุขภาพ (พบสารหนูในร่างกายประชาชนแล้ว): กระทรวงสาธารณสุขเปิดเผยผลตรวจสุขภาพประชาชนในพื้นที่เสี่ยง พบผู้ที่มีค่าสารหนูในร่างกายเกินค่าอ้างอิงแล้ว 94 ราย (ครอบคลุมพื้นที่เชียงราย เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน และ 4 จังหวัดริมโขง) แม้จะยังไม่พบผู้ป่วยที่มีอาการพิษเฉียบพลัน แต่มีความเสี่ยงสูงต่อการสะสมระยะยาวซึ่งเป็นสารก่อมะเร็ง (เช่น มะเร็งผิวหนัง มะเร็งปอด)
- ด้านน้ำอุปโภคบริโภค: น้ำดิบในแม่น้ำสายมีสีขุ่นแดงจนเกินขีดความสามารถในการกรองปกติ ทำให้การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาแม่สาย ต้องลดกำลังการผลิตลงชั่วคราว ชาวบ้านบางส่วนเกิดอาการคันตามผิวหนังเมื่อใช้น้ำบาดาลหรือน้ำธรรมชาติ และต้องหันมาซื้อน้ำดื่มบรรจุขวดใช้อาบและบริโภคแทน
- ด้านเศรษฐกิจและการเกษตร: เกิดความตื่นตระหนกในห่วงโซ่อาหาร พืชผักจาก อ.แม่สาย ยอดขายร่วงลงกว่า 50% และโรงสีบางแห่งชะลอการรับซื้อข้าวเปลือกเพราะกังวลเรื่องสารตกค้างในดินและน้ำชลประทาน
ความคืบหน้าการแก้ไขปัญหาของภาครัฐ
- การทูตและการเจรจา: กระทรวงการต่างประเทศและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เตรียมประชุมร่วมกับทางการเมียนมา (ช่วงวันที่ 25–26 พ.ย. 2569) เพื่อผลักดันการแก้ปัญหามลพิษข้ามแดนและเพิ่มจุดตรวจวัดคุณภาพน้ำ
- การเฝ้าระวังในประเทศ: กรมอนามัย กรมควบคุมมลพิษ และกระทรวงเกษตรฯ เร่งปูพรมตรวจคุณภาพน้ำประปา น้ำผิวดิน ดินเกษตร พืชผัก และสัตว์น้ำ รวมถึงเร่งเจาะบ่อบาดาลสำรองเพื่อแก้ปัญหาขาดแคลนน้ำสะอาด
ความรู้เรื่องสารหนูและการป้องกัน (ที่มา: สภาองค์กรของผู้บริโภค). แหล่งที่มา: สภาองค์กรของผู้บริโภค
สารหนูอันตรายอย่างไร : สารหนูไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และไม่มีรสชาติ ทำให้สังเกตด้วยตาเปล่าไม่ได้ แบ่งเป็น สารหนูอนินทรีย์ (พบในน้ำใต้ดิน เหมืองแร่ มีพิษสูงมากและก่อมะเร็ง) และ สารหนูอินทรีย์ (พบในสัตว์น้ำ มีพิษต่ำกว่า)
ข้อควรระวังสำคัญ: การต้มน้ำไม่สามารถกำจัดสารหนูได้ (ในทางกลับกัน ยิ่งต้มน้ำระเหย ความเข้มข้นของสารหนูอาจสูงขึ้น) และเครื่องกรองน้ำทั่วไปอาจกรองได้ไม่หมด ต้องใช้ระบบกรองแบบ RO (Reverse Osmosis) เท่านั้น
คำแนะนำสำหรับประชาชน : หลีกเลี่ยงการใช้น้ำและลงเล่นน้ำในแหล่งน้ำเสี่ยง งดบริโภคสัตว์น้ำธรรมชาติในพื้นที่เฝ้าระวังชั่วคราว และหากมีอาการผิดปกติ เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องเสีย หรือมีผื่นคันตามผิวหนัง ควรรีบพบแพทย์ทันที